Diş tedavilerinde kullanılan malzemeler son yıllarda önemli ölçüde çeşitlendi. Eskiden birçok dolgu, kaplama, köprü veya implant uygulamasında metal içeren materyaller yaygın olarak kullanılırken bugün seramik ve kompozit gibi metal içermeyen seçenekler de birçok tedavide kullanılabiliyor.
Bu gelişmelerle birlikte “metal içermeyen diş hekimliği” kavramı da daha sık karşımıza çıkıyor. Ancak burada önemli bir noktayı baştan açıklamak gerekir: Metal içermeyen bir malzeme, yalnızca metal içermediği için her hasta veya her tedavi için otomatik olarak daha iyi değildir. Doğru malzeme; tedavi edilecek dişe, çiğneme kuvvetlerine, estetik beklentiye, diş eti yapısına ve hastanın genel durumuna göre seçilmelidir.
Metal İçermeyen Diş Hekimliği Nedir?
Metal içermeyen diş hekimliği, uygun vakalarda metal alaşımlar yerine seramik, kompozit veya benzeri biyouyumlu materyallerden yararlanılan tedavi yaklaşımını ifade eder.
Bu yaklaşım özellikle doğal dişe yakın bir görünüm isteyen, ağız içinde metal bulunmasını tercih etmeyen veya belirli metallere karşı hassasiyet öyküsü bulunan hastalarda gündeme gelebilir.
Bununla birlikte amaç, ağızdaki bütün metalleri koşulsuz olarak uzaklaştırmak değildir. Sorunsuz şekilde kullanılan mevcut bir restorasyonun yalnızca metal içerdiği için değiştirilmesi her zaman gerekli olmayabilir. Öncelikle mevcut restorasyonun durumu, çevresindeki diş ve diş eti dokuları ve hastanın ihtiyaçları değerlendirilmelidir.
Metal İçermeyen Diş Tedavilerinde Hangi Malzemeler Kullanılır?
Günümüzde farklı tedaviler için kullanılabilen birden fazla metal içermeyen materyal bulunur. Her birinin dayanıklılığı, ışık geçirgenliği ve kullanım alanı farklıdır.
Zirkonyum (Zirkonya)
Halk arasında çoğunlukla “zirkonyum” olarak bilinen zirkonya, dayanıklı bir seramik materyaldir. Diş renginde olması ve yüksek çiğneme kuvvetlerine karşı direnç gösterebilmesi nedeniyle kron ve köprü tedavilerinde yaygın olarak kullanılabilir.
Ön dişlerde estetik beklentinin yüksek olduğu vakalardan arka dişlerde daha fazla kuvvet taşıyan restorasyonlara kadar farklı zirkonya türleri kullanılabilir. Ancak bütün zirkonya materyalleri aynı özelliklere sahip değildir. Daha ışık geçirgen olan çeşitler estetik açıdan avantaj sağlarken, farklı yapıya sahip zirkonyalar daha yüksek mekanik dayanım gerektiren bölgelerde tercih edilebilir.
Lityum Disilikat Seramikler
Lityum disilikat, özellikle doğal diş görünümünün önemli olduğu estetik restorasyonlarda kullanılan cam seramiklerden biridir.
Işığı doğal dişe benzer şekilde geçirebilmesi nedeniyle porselen lamine, kron, inlay ve onlay gibi restorasyonlarda değerlendirilebilir. Ancak materyal seçimi yalnızca görünüm üzerinden yapılmaz. Arka bölgede yoğun çiğneme kuvveti bulunan bir diş ile ön bölgedeki bir dişin ihtiyaçları aynı olmadığı için hangi seramiğin kullanılacağı kişiye göre belirlenir.
Kompozit Materyaller
Diş rengindeki kompozitler, günlük diş hekimliğinde en sık kullanılan metal içermeyen materyallerden biridir. Beyaz dolgular ve bonding uygulamaları kompozit materyallerle gerçekleştirilebilir.
Küçük kırıkların düzeltilmesi, dişler arasındaki sınırlı boşlukların kapatılması veya çürük nedeniyle kaybedilen diş dokusunun tamamlanması gibi birçok işlemde kullanılabilir. En önemli avantajlarından biri, çoğu vakada doğal diş dokusunu mümkün olduğunca koruyarak uygulanabilmesidir.
Seramik İmplantlar
Dental implantlarda uzun yıllardır en yaygın kullanılan materyal titanyumdur. Bunun yanında bugün zirkonya esaslı, metal içermeyen implant sistemleri de bulunmaktadır.
Zirkonya implantlar özellikle metal içermeyen bir tedavi isteyen hastalarda veya ön bölgede diş eti altından gri renk yansımasının istenmediği uygun vakalarda alternatif olarak değerlendirilebilir.
Ancak titanyum implantların uzun yıllara dayanan güçlü klinik verileri bulunduğunu da unutmamak gerekir. Bu nedenle implant seçiminde “metal mi, seramik mi?” sorusu tek başına yeterli değildir. Kemik yapısı, implantın yerleştirileceği bölge, uygulanacak protez, çiğneme kuvvetleri ve hastanın beklentileri birlikte değerlendirilmelidir.
Metal İçermeyen Malzeme Seçimi Nasıl Yapılır?
Bir restorasyon için malzeme seçilirken estetik beklenti önemli olsa da tek kriter değildir.
Örneğin ön dişlerde doğal ışık geçirgenliği daha ön plandayken, arka dişlerde güçlü çiğneme kuvvetlerine dayanabilecek bir malzeme gerekebilir. Diş sıkma veya gıcırdatma alışkanlığı bulunan bir hastanın ihtiyaçları da bu alışkanlığı bulunmayan bir hastadan farklıdır.
Malzeme seçiminde temel olarak şu noktalar değerlendirilir:
- Restorasyonun ön veya arka bölgede olması
- Kalan doğal diş dokusunun miktarı
- Hastanın kapanış ve çiğneme kuvvetleri
- Diş sıkma veya gıcırdatma alışkanlığı
- Diş eti yapısı ve gülüş hattı
- Estetik beklenti
- Mevcut restorasyonlar
- Hastanın bilinen materyal hassasiyetleri
- Yapılacak tedavinin implant, kron, lamine veya dolgu olması
Bu nedenle aynı malzemenin her hastada ve her dişte kullanılması doğru bir yaklaşım değildir.
“Önemli Olan Metalsiz Olması Değil, Doğru Malzemenin Doğru Yerde Kullanılması”
Dentram Kurucularından Ortodonti Uzmanı Dr. Aylin Sezen Yalçın, metal içermeyen diş hekimliğinde materyal seçiminin kişiye özel yapılması gerektiğini şu şekilde ifade eder:
“Metal içermeyen diş hekimliğini, bütün hastalarda bütün metal materyalleri değiştirmek şeklinde değerlendirmiyoruz. Bizim için temel kriter biyolojik uyumla birlikte fonksiyon ve biyomekanik gereksinimlerdir. Ön bölgede estetik ihtiyacı yüksek bir hastayla, arka bölgede güçlü çiğneme kuvvetleri taşıyan bir hastanın materyal seçimi aynı olmayabilir. Zirkonya, farklı seramikler veya kompozit materyaller arasında karar verirken doğal diş dokusunu ne kadar koruyabileceğimizi, restorasyonun taşıyacağı yükü ve çevre dokularla uyumunu birlikte değerlendiriyoruz. Doğru yaklaşım, popüler olan materyali değil hasta için uygun olan materyali seçmektir.”
Eski Metal Restorasyonların Değiştirilmesi Gerekir mi?
Ağızda eski metal dolgular veya metal destekli kaplamalar bulunması, bunların mutlaka çıkarılması gerektiği anlamına gelmez. Restorasyonun altında çürük bulunması, kenar uyumunun bozulması, kırık oluşması, diş eti sağlığını olumsuz etkilemesi veya estetik açıdan değiştirilmesinin istenmesi halinde yenileme değerlendirilebilir.
Metal içermeyen diş hekimliği yalnızca dolgu ve kaplamalarla sınırlı değildir. İmplant tedavisinde de seramik, yani zirkonya implantlar uygun hastalarda metal içermeyen bir alternatif olarak değerlendirilebilir. Zirkonya; biyouyumlu, doku dostu ve diş renginde bir materyaldir. Özellikle estetik beklentinin yüksek olduğu bölgelerde, diş eti altından metal renginin yansımasını önlemesi önemli bir avantaj sağlayabilir. Bununla birlikte her hasta için seramik implant uygun olmayabilir; implant materyali kemik yapısı, tedavi bölgesi, çiğneme kuvvetleri ve hastanın ihtiyaçları birlikte değerlendirilerek seçilmelidir.
Özellikle amalgam dolguların çıkarılması planlanıyorsa işlem kontrollü koşullarda gerçekleştirilmelidir. Gereksiz yere sağlam diş dokusunun kaybedilmemesi de tedavi kararının önemli bir parçasıdır.
Dentram’da Metal İçermeyen Tedaviler Nasıl Planlanır?
Dentram’da materyal seçimi yalnızca estetik beklentiye göre yapılmaz. Dişin mevcut yapısı, diş eti sağlığı, çene kemiği, kapanış ilişkisi ve hastanın genel tedavi planı birlikte değerlendirilir.
Dijital ağız içi taramalar ve CAD/CAM teknolojileri sayesinde porselen lamine, zirkonya kron, inlay-onlay ve implant üstü restorasyonlar kişiye özel olarak tasarlanabilir. İmplant tedavilerinde ise gerekli klinik ve radyolojik değerlendirmelerin ardından titanyum veya zirkonya seçenekleri vaka bazında ele alınır.
Metal içermeyen diş hekimliği, doğru hastada doğru materyal kullanıldığında estetik ve biyolojik açıdan önemli seçenekler sunabilir. Ancak başarılı bir tedavinin temelinde materyalin adı değil; doğru teşhis, doğru endikasyon ve kişiye özel planlama bulunur. Hangi malzemenin sizin için uygun olduğunu belirlemek için Dentram uzman hekimleriyle kapsamlı bir değerlendirme planlayabilirsiniz.
